Улаанбаатар 1c

Төрийн буруу шийдвэр ба хог дээр хаягдсан арьс, шир

Малчид малынхаа түүхий эдийг зарж чадахгүй хохирч байна

Манай улс 60 сая хол давсан  малтай. Гэвч малынхаа түүхий эд, арьс ширийг боловсруулж бүтээгдэхүүн болгох үйлдвэр дутмаг. Үүн дээр Засгийн газар нь хөрсөн дээр буугаагүй тогтоол журам  баталснаас болоод түүхий эд, арьс шир хог дээр гараад өнө удаж байна. Малчид нь жилийн дөрвөн улирал хүйтэнд хөрж, халуунд халж мал сүргээ тарган тавтай онд оруулах гэцгээдэг ч малынхаа үр шимийг зуун хувь хүртэж чадахгүй байсаар өнөөдрийг хүрсэн нь “Эмээлт” зах руу дөхсөн хэнд ч мэдрэгдэх нь хайран. Өвлийн идэш, үүцний цаг эхэлж байгаа энэ үед адуу, үхрийн ширээ борлуулаад арван литр бензин бүү хэл олигтойхон нэгж ч утсандаа хийж чадахгүй эмгэнэл дунд амьдарч буйгаа малчид халаглан ярьж байна.  Бид арьс, шир хэрхэн үнэгүйдэж байгааг газар дээрээс нь сурвалжилахаар түүхий эдийн худалдааны гол цэг “Эмээлт”-ийг зорилоо. 
2017 оноос хойш нэг ч адууны шир хилээр гаргалгүй хоёр жил гаруйн хугацаанд хурааснаас болж 600 мянга гаруй шир энд өмхийрч байлаа. Малчид болон ченжүүдийн толгойн өвчин болчихсон байсан арьс ширний асуудал хилээр гаргаснаар цэгцэрсэн. Үүнээс хойш нэг ч арьс түүхий эд гараагүй. Хашаатай компаниуд нь хашаагаараа дүүрэн арьс ширээ дэлгэж, жижиг гарын ченжүүд нь жижигхэн ТҮЦ-ийнхээ урд бололцоогоороо арьс, дэл, сүүл, гүзээгээ хураан тавьжээ. Арьс шир өгч байгаа хүн ховор байв. “Түүхий эд авна” хэмээсэн том том хашааны ихэнх нь хүнгүй, хоосон байлаа. “Их зам транс” ХХК гэх хаягтай хашаанд залуучууд дуу аялан чанга чанга ярьцгааж хоёр залуу машин дээрээс арьсаа буулгаж байхтай таарлаа. Харин дөрвөн залуу нь адууны ширний сүүлийг сүхээр тастаж цааш шидлэх юм. Тэднийг ахалж байгаа бололтой ахимаг насны хүн залуусын хөдөлгөөнийг ажиглан зогсоно. Түүнийг зорьж очоод юу хийж байгааг нь тодрууллаа. Мөн түүхий эдийн үнэ ханш, борлуулалт ямар байгааг лавлав. Тэрбээр “Ширнийхээ сүүлийг тастаж авч байгаа юм. Арьс нь үнэд хүрэхээ байсан. Тиймээс адууны ширийг 10 мянган төгрөгөөр аваад сүүлийг нь үйлдвэртээ угааж самнаад экспортод гаргадаг” гэхээс өөр мэдээлэл өгсөнгүй. Тэрбээр “Эмээлт” түүхий эдийн захад 10 гаруй жил ченж хийж байгаа бөгөөд адууны шир үнэгүйдэж, ашиглах үйлдвэр байхгүй болсон. Гэхдээ мөнгөөрөө авчихсан ширээ хаяж чадахгүй дэмий л хурааж байна гэсэн юм. 
 Ченжүүд түүхий эд экспортлох журам гарч магадгүй гэсэн горьдлого тээж байгаагаа ч нуусангүй. Нэрээ хэлэхээс татгалзаад “Манай хашаанд л гэхэд 2000 гаруй адууны шир байна. Засгийн газраас 2018 оны аравдугаар сарын 3-ны өдөр “Жагсаалт, журам шинэчлэн батлах тухай” 291 дүгээр тогтоол гаргаж, малын гаралтай боловсруулаагүй түүхий эд, арьс, ширийг гаргахгүй байхаар хориглосон. Хилээр арьс, ширийг түүхийгээр нь гаргахгүй байгаатай холбоотойгоор малын гаралтай түүхий эдийн үнэ унаж хог дээр хаягдаж байна” хэмээсэн юм. 

ХЯТАД РУУ ТҮҮХИЙ ЭД ГАРГАХ ТОГТООЛ ГАРАХЫГ ХҮЛЭЭЖ БАЙНА

 “Эмээлт” зах дээр ямааны арьс 30 мянган төгрөгийн ханштай байна.  Харин хонины нэхий 100-200 төгрөг. Үхрийн шир 5000-6000 төгрөгийн хооронд хэлбэлзэж байна. Адууны ширний тухайд 8000-10000 төгрөгийн үнэтэй байгаа ч цааш нь борлуулах газаргүй учраас үйлдвэртэй компани нь зөвхөн сүүлийг нь тастаж  угаагаад хятад руу гаргаж байна. Харин хувиараа арьс шир авдаг ченжүүд авсан түүхий эд, дэл сүүлээ цааш нь борлуулж чадахгүйд хүрээд байна. Тиймээс бүтэн жилийн турш хашаандаа хадгалж байна гэдгийг уулзсан ам нээсэн ченжүүд үгссэн мэт хэлцгээж байна. Бидэнд тус захад арваад жил үйл ажиллагаа явуулж байгаа  Х.Баатар дараах мэдээллийг өглөө. Тэрбээр “Малын гаралтай түүхий эдээр баялаг улс орон хэрхэн үүнийгээ борлуулах, бүтээгдэхүүн болгох зөв бодлого байхгүйгээс малын ашиг шимийг хүртэж чадахгүйд хүрдэг. Монгол Улс бол ийм л орон. Салбарын сайд нь малчидтайгаа уулзахдаа “Энэ салбарт анхаарч мал болон түүхий эдийн үнийг өсгөнө. Дотооддоо арьс ширээ боловсруулах үйлдвэртэй болно” хэмээн ярьдаг нь бодит байдал дээр хэрэгждэггүй. Цаасан дээр хараар  журам гаргаж хэн ч чадна. Бодит байдал дээр байгаа нөхцөл байдалтайгаа уялдуулж гаргах нь чухал.  Адуун сүргийн тоо  гэхэд л гурван сая хол давсан. Гэтэл түхий эдийг боловсруулах цэг, үйлдвэр нь дутмаг. Энэ салбарт хайргүй хүмүүс сайд болсоор байгаагийн баталгаа нь өнөөдрийн түүхий эдийн үнэгүйдэл юм” гэв.  

Энэ тухай "Үндэсний шуудан" сонины өнөөдрийн (2019.12.05 №238 3449) дугаараас уншаарай.

АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл байхгүй

Нийтлэлчид